Rotterdam Amsterdam Utrecht
Emmen
Ede
Nijmegen
Breda
Eritrea
Kalendar Sveštenstvo Ikone
 
 
CRKVE Saradnici
Manastir STUDENICA

 

Studenica je jedan od najznačajnijih, najvećih i najbogatijih manastira Srpske pravoslavne crkve.
Uz ime manastira često se dodaje i carska lavra. Prvobitno značenje reči lavra je bilo manastirska, monaška ćelija, a kasnije označava sedište episkopa. Ovo carska označava Studenicu kao prvu, najvišu u hijerarhiji manastira. Studenica je ustvari kompleks sa više crkvi - sada tri a bilo ih je desetak.
Studenica, podignuta u periodu od 1183. do 1196. je najveća i najznačajnija zadužbina Velikog Župana Stefana Nemanje, začetnika dinastije Nemanjića.
Zidanje manastirske crkve i ostalih zdanja trajalo je dosta dugo. Prvi deo radova završen je svakako do proleća 1196.g. kada je Nemanja, ostavivši presto, primio monaški postrig i novo ime Simeon i uselio se u svoj manastir. Posle njegovog odlaska u Hilandar, brigu o manastiru preuzeo je Nemanjin sin i naslednik na raškom prestolu Stefan Prvovenčani.
 
U manastiru Hilandaru Nemanja je umro 1199.g. Posle izmirenja braće Stefana i Vukana, Sava je preneo očeve mošti u Studenicu. Pod starešinstvom Savinim manastir Studenica postaje politički, kulturni i duhovni centar Srba. Za potrebe manastira Sava je napisao Tipik (pravila o ponašanju u manastirskom životu), gde uvodni deo čini životopis Svetog Simeona. To je, ujedno, i prvo književno delo kod Srba.
Brigu o Studenici nastavili su Nemanjini potomci i ostali srpski vladari. Kralj Radoslav, unuk Nemanjin, podigao je 1235.g. monumentalnu pripratu ispred Bogorodičinog hrama. Srpski kralj Milutin sagradio je 1314.g. malu crkvu posvećenu Svetom Joakimu i Svetoj Ani.
Od propasti srpske despotovine 1459.g. Studenica deli sudbinu sa srpskim narodom. Stradala je od Osmanlija, ali se i oporavljala. Značajna obnova bila je 1569, kada je i završena velika restauracija živopisa u Bogorodičinoj crkvi.
 
Prvih decenija 18. veka Studenica je stradala od zemljotresa, potom od požara i tada su zauvek nestala vredna istorijska i umetnička svedočanstva.
Studenički monasi, posle tih nedaća, odlaze u Rusiju radi prikupljanja pomoći. Od prikupljene pomoći započinju, 1631.g. obnovu manastira.
Krajem 17.v. u vreme austro-turskog rata, Studenica je stradala turskoj osveti zbog učešća Srba na strani Austrije, a početkom 18.v. manastir je još uvek u teškom stanju. Godine 1758, na crkvi je izvršena obnova. Novi rat između Austije i Turske doneo je teške dane Studenici. Zbog naklonjenosti prema hrišćanskom zapadu, studenički monasi sa moštima Svetog Stefana Prvovenčanog napustaju manastir, a Turci potom pale i ruše manastirska zdanja. Krajem XVIII v. (1798.) izvršena je delimična obnova postradalog manastira. Za vreme Prvog svetskog rata Studenica je opet bila na udaru i jedno vreme je bila zapustela. Manastirska zdanja obnovljena su 1839.g. Preko starog fresko-slikarstva u Bogorodičinoj crkvi nanet je 1846. novi slikarski sloj slabog kvaliteta, koji je prilikom konzervatorskih radova 1951.g. skinut.
 
Bogorodičina crkva je jednobrodna bazilika sa kubetom. Na istočnoj strani je tročlana apsida, a na zapadnoj produžena priprata. Sa severne i južne strane su vestibile, koje daju izgled poprečnog broda. U četvrtoj deceniji 13.v. ovom jezgru dodata je prostrana spoljna priprata sa dve bočne kapele i krstastim svodom. Crkva je spolja zidana od blokova belog radočelskog mermera, a unutra je obložena bigarnim kvadrima. Kupola je malterisana 1975.g. i vraćen joj je nekadašnji oblik.
Spoljni izgled Bogorodičine crkve je skladan odnos dva arhitektonska shvatanja: romanike, vladajućeg stila na zapadu, i vizantijskog oblikovanja. Iz ovog skladnog prožimanja nastao je specifičan graditeljski stil poznat pod imenom Raška škola.
Vrhunac umetničkog oblikovanja u manastiru Studenici predstavljaju četiri portala, posebno zapadni portal koji se nalazi između spoljne i unutrašnje priprate.
Na severnom zidu potkupolnog prostora je prozor od kvadratnih polja sa medaljonima izrezanim u olovnoj ploči koji prikazuju osam fantastičnih životinja - simbole Bogorodičinih vrlina, i sa dve rozete sa značenjem: oko Božije.
 
Ne zna se pouzdano ko su majstori Bogorodičine crkve, ali se opravdano pretpostavlja da su sa Primorja, možda iz Kotora, grada u kome je Nemanja imao svoj dvor. Natpis na timpanonu zapadnog portala ispisan je u čistoj srpskoj redakciji, što ukazuje na mogućnost da su majstori srpskog porekla.
U prstenastom delu kubeta Bogorodičine crkve nalazi se delom sačuvan zapis koji glasi: "Ovaj Presveti hram Prečiste Vladičice naše Bogorodice sazdan bi veleslavnim velikim županom i svatom (prijateljem) cara grčkog Aleksija Stefanom Nemanjom koji je primio anđeoski obraz kao Simeon monah... velikoga kneza Vukana godine 1208/9, idnikta 9. I mene, koji je ovde služio, pomenite Savu grešnag." Dakle, Bogorodičina crkva je živopisana u vreme kneza Vukana i verovatno uz pomoć koju mu je pružio brat Stefan Prvovenčani.
Prvobitni živopis delom je sačuvan u oltaru, zatim potkupolnom prostoru, zapadnom zidu i donjim zonama naosa. Centralno mesto u oltaru zauzima kompozicija Bogorodice sa anđelima, ispod nje je predstava Hristos pričešćuje apostole, koja je delimično preslikana u 16. veku. Starom slikarstvu pripadaju i prestave Blagovesti i Sretenje na zapadnom delu oltarske pregrade. Najmonumentalnija, a po umetničkim odlikama najsavršenija, jeste kompozicija Raspeće Hristovo, u naosu.
Godine 1569, izvršena je obnova studeničkog živopisa, o čemu svedoči očuvan zapis ispred predstave Uspenje Bogorodice, na zapadnom zidu. Na južnom zidu prikazana je ktitorska kompozicija gde Hristosu, Pravednom Sudiji, Bogorodica privodi ktitora Simeona Nemanju sa modelom crkve u ruci.
U priprati, koja je žvopisana 1569.g. značajan je ciklus fresaka Strašnog suda, u gornjim zonama istočnog i zapadnog zida. Na tom prostoru nalazi se i predstava monahinje Anastasije, nekada Ane, žene Stefana Nemanje.
 
Najraniji živopis Bogorodičine crkve predstavlja najviši domet vizantijske umetnosti sa samog početka 13.v. Obnovljeni živopis iz 14.v. rađen je stručno i znalački, i predstavlja prvi restauratorski poduhvat u Srba. Na osnovu nekih odlika pretpostavlja se da je u tom poduhvatu učestvovao i monah Longin, jedan od najboljih srpskih umetnika tog vremena.
Živopis u Radosavljevoj priprati i bočnim kapelama potiče iz četvrte decenije 13.v. i po stilskim odlikama blizak je freskama glavne crkve. U severnoj kapeli, koja je posvećena Svetom Nikoli, nalazi se, pored kompozicije Poklonjenje žrtvi, ciklus o Svetom Nikoli. U južnoj kapeli prikazani su: Nemanja, Stefan Prvovenčani i njegov sin kralj Radoslav sa ženom Anom, a na severnom zidu trojica srpskih arhijereja: Sava, Arsenije i Sava II, mlađi brat kralja Radoslava.
Severno od trpezarije nalazi se manastirski konak iz 18.v. koji je uređen za muzejsku postavku vrednih dragocenosti iz stare studeničke riznice. Na žalost, dragocenosti nekadašnje bogate riznice manastira Studenice s vremenom su nestale ili su uništene.
Od sačuvanih liturgijskih i drugih crkveno-umetničkih predmeta izdvajamo: plaštanicu Antonija Heraklejskog, vezenu zlatnim i srebrnim nitima, iz 14.
veka; pokrov za ćivot Svetog Stefana Prvovenčanog, dar sultanije Olivere Despine, kćeri kneza Lazara i žene Bajazitove; zlatni prsten kralja Stefana Prvovenčanog iz 12. veka; stavroteku iz 1628.g. od pozlaćenog srebra; Triptihon iz 1750.g. i mnoge rukopisne bogoslužbene knjige od 15. do 18. veka.
Kraljeva crkva.
 
Jugozapadno od bogorodičine crkve nalazi se crkva Svetih Joakima i Ane koja se, po svom ktitoru kralju Milutinu, naziva i Kraljeva crkva. Na fasadi ispod krovnog venca uklesan je natpis: "U ime Oca i Sina i Svetoga Duha, ja sluga Božiji Stefan Uroš, praunuk Gospodina Simeona i unuk Prvovenčanog kralja Stefana, sin velikog kralja Uroša i kralj sve srpske i pomorske zemlje, sazidah ovaj hram u ime svetih pravednika i praroditelja Hristovih Joakima i Ane, godine 1314, indikta 12, i priloži tome svetome hramu hrisovulju. I ko ovo promeni da je proklet od Boga i od mene grešnog. Amin. Sazida se hram trudom arhimandrita i protosinđela igumana Jovana."
Crkva je građena u obliku sažetog krsta sa kubetom koje je spolja osmostrano. Zidana je kamenom i sigom i spolja je omalterisana.
Najveću vrednost Kraljeve crkve predstavlja očuvan živopis koji je nastao u drugoj polovini 14. veka, a delo je Milutinovih majstora koji su ukrasili većinu njegovih zadužbina. Po svojim likovnim vredostima ovaj hram, po veličini skroman, ubraja se među najznačajnije spomenike 14. veka.
Crkva Svetog Nikole - Nikoljača. Ova crkva je jednobrodna građevina sa naglašenim zabatom i polukružnom apsidom. Zidana je kamenom i sigom. Pretpostavlja se da je podignuta u vreme kad i Bogorodičina crkva, a najkasnije onda kada je građena Radosavljeva priprata. (Nekada sam bio naišao na mišljenje da je Nikoljača podignuta u početku gradnje manastira kako bi služila graditeljima kao bogomolja.)
 
Od prvobitnog živopisa sačuvani su samo fragmenti. Pored uobičajenih predstava, u Nikoljači je prikazan i ciklus Velikih praznika. Po nekim stilskim odlikama ovo slikarstvo se vezuje za umetnost 12. veka ili, najkasnije, za sredinu 13. veka. Ikonostas je domaći slikarski rad iz 17. veka.
Između Nikoljače i Kraljeve crkve nalaze se temelji jednobrodne crkve posvećene Svetom Jovanu Krstitelju.
 
Zapadno od bogorodičinog hrama je stara trpezarija, podignuta u 13.veku, za vreme arhiepiskopa Save. Nekada je imala i sprat. Građena je od lomljenog kamena i bila je živopisana. Sadašnja unutrašnjost je novijeg datuma. Manastirske trpezarije su bile ustvari radni prostor gde su se odvijali rad na prepisivanju knjiga i druge aktivnosti.)
Na zapadnoj strani studeničkog kompleksa nalazi se kula-zvonara, podignuta u 13. veku. U unutrašnjosti zvonare, gde je bila kapela, sačuvani su fragmenti živopisa. Na spoljašnjem delu kule otkriveni su ostaci fresaka koji ukazuju na monumentalnu kompoziciju Loze Nemanjića. Prepoznatljive su odlike koje ovo slikarstvo vezuje za živopis Bogorodičine crkve iz 1208/9. godine.
UNESKO je 1986. uvrstio Studenicu u listu Svetske baštine.
Studenica se nalazi se na polovini puta između Kraljeva i Raške; sedamdesetak kilometara od Vrnjačke Banje preko Jošaničke Banje ili na putu Ivanjica - Ušće, 12 km. od Ušća i Ibarske magistrale.

Фото и текст обрада Господин Ненад Глишић из Будисаве код Новог Сада уредник и главни сарадник сајта.


Copyright © 2005 -

Српска православна Црква - Информативни портал СПЦ Холандија

OFICIJELNI SAJT SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE ZAPADNO-EVROPSKA MOJA EPARHIJA U DIJASPORI

Православно хришћанство..com. Каталог православних ресурса на интернету Православно хришžанство.ru. Каталог православних ресурса на интернету
Podržite naš sajt kliknite na banere!

e-mail: webmaster@pravoslavlje.nl